DEĞİŞİMİN EŞİĞİNDEKİ BİR DÜNYADA GAZZE VE NEW YORK

1989 yılında Berlin Duvarı’nın yıkılışından sonra bütün dünyada demokrasi rüzgârı esmişti. Demokratik ve kapitalist ülkeler, hâkimiyetlerini ilan ettikten sonra komünizmin etkisinden kurtulan ülkeler art arda demokratikleşme, dolaylı olarak da kapitalistleşme yarışına girdiler. Ancak oluşan bu iyimser hava çok uzun sürmedi. 2000’li yıllara gelindiğinde, demokrasi ve onun gereği olan seçimler sayesinde iktidara gelen yönetimlerin otoriterleşmeye başladığını gördüğümüz yıllar oldu. Dünyada internetin yaygın olarak kullanımı, World WideWeb’in halka açıldığı ve grafik tabanlı tarayıcıların ortaya çıktığı 1993-1995 yıllarından sonra başladı. Bu dönemin ardından ekonomi, sanayi, haberleşme, eğitim ve para piyasalarında dijital dönüşüm gerçekleşti. Ekonominin amiral gemisi bilgi ve bilgi teknolojileri olmaya başladı. Çok kısa sürede bilgi ve bilişim teknolojilerine yatırım yapan girişimciler, geometrik bir artışla büyük servetler elde ettiler ve bu ekonomik güçle piyasaya hâkim oldular. Teknolojinin dijitalleşmesi insanları işsiz bırakıyor; bu, yadsınamaz bir gerçektir. Asıl tehlikeli olan ise, gelişim ve dönüşüm bu hızla devam ederse yakın bir gelecekte tarımdan hizmet sektörüne kadar pek çok alanda insanların büyük bir çoğunluğunun işsiz kalacak olmasıdır. Bu durumdan en çok etkilenen kesim, az gelişmiş ülkelerde yaşayan ve uluslararası büyük şirketlerin ucuz iş gücünü oluşturan işçi sınıfıdır. İşsiz kalan bu insanlar, iş bulabilmek veya daha iyi yaşam koşullarına ulaşabilmek için zengin ülkelere göç etmek zorunda kalmaktadır. Ancak, bu göçmenlere zengin ülkelerdeki işsiz ya da işsiz kalma kaygısı taşıyan bireyler de eklenince, küresel ölçekte giderek büyüyen bir hoşnutsuzluk sınıfı ortaya çıkmaktadır. Günümüzde karşı karşıya kaldığımız bu durumu, Yunanistan’ın eski Maliye Bakanı YanisVaroufakis “teknofeodalizm” olarak adlandırmaktadır. Varoufakis’e göre, çok uluslu teknoloji ve bilişim devleri, adeta yeni çağın “efendileri” hâline gelmiştir. Bu “BigTech Şirketleri” yani “Bulut Derebeyleri”, gelirlerini “Bulut Kirası” (CloudRent), platform erişim ücretleri ve kullanıcıların sağladığı veriler üzerinden elde etmektedir. Diğer tarafta ise “serfler” — yani biz kullanıcılar, katılımcılar ve gönüllü veri sağlayıcılar — bulunmaktadır. Böylece, dijital çağda yeni bir sınıflaşma biçimiyle karşı karşıya kalıyoruz. Oluşan yeni sınıflaşma biçiminin “serfleri” konumundaki göçmenler ve yerli emekçiler, Avrupa, Amerika ve birçok ülkede zaman zaman birbirleriyle çatışsalar da, bazı haksızlıklara karşı ortak hareket etme eğilimi göstermektedir. Bu gruplara özellikle Avrupa’da öğrenciler, sosyalist topluluklar, çevreciler, LGBTİ+ örgütleri, aktivist platformlar ve akademik çevreler destek vermektedir. Özellikle Gazze’deki zulme karşı düzenlenen küresel çaplı ortak protestolar, bu dayanışmanın en görünür örneklerinden biri olmuştur. Bu kesimler için Gazze’de yaşananlar, yeni efendilerin — yani teknofeodal düzenin ve ondan nemalanan güçlerin — desteklediği bir haksızlık olarak görülmektedir. Gazze gösterilerinin tüm dünyaya, hatta İsrail’in de dahil olduğu birçok ülkeye (birçok totaliter Orta Doğu Müslüman ülkesi hariç) yayılması, küresel düzeyde bir vicdan hareketine dönüşmüştür. Gazze’ye yardım amacıyla İspanya’dan yola çıkan Sumud Filosu, uğradığı her ülkede yeni katılımlarla devasa bir dayanışma eylemine dönüşmüştür. Her ne kadar Gazze’ye ulaşamadan İsrail tarafından engellenseler de, Amerika dâhil birçok ülkenin dikkatini çekmeyi başarmışlardır. Bu gelişmeler, Amerika öncülüğünde barış girişimlerinin başlamasını sağlamış ve nihayetinde İsrail’in de barış masasına oturmasına yol açmıştır. Küresel çapta yükselen bu tepkinin etkilerinin sürdüğü günlerde, New York seçimlerini kazanan aday Zohran Mamdani’nin Filistin davasına duyarlı, seküler, göçmen kökenli ve Demokratik Sosyalist bir Müslüman genç olması tesadüf değildir. Bu durumu zorunlu bir sebep-sonuç ilişkisi olarak nitelendiremeyiz; ancak aralarında güçlü bir korelasyonun bulunduğu da inkâr edilemez bir gerçektir. Son söz olarak; ister bu düşünce, adaletin er ya da geç galip geleceğine dair nahif inancımdan kaynaklansın, ister söz konusu korelasyonun gücünden etkilensin, yine de dünyanın yeni bir evreye girdiğine inanıyorum. Dolayısıyla, New York seçimlerinde elde edilen sonuç sadece bir belediye başkanlığı kazanımı değil, aynı zamanda küresel vicdanın yükselen sesini temsil eden sembolik bir zaferdir.