BİZ YAS TUTACAKTIK

Yıllar önce babamızı kaybettiğimizde, onun öldüğünü sanki misafirler gittikten sonra anladık.

Çünkü o zamana kadar yas tutmuyorduk; hizmet ediyorduk.

Eve insanlar geliyor, yakınlarımız yemekler getiriyor, biz de getirilenleri sofralara diziyorduk. Üstelik acının ortasında bile misafire seçme şansı sunacak kadar özenliydik. Biri onu yesin, diğeri bunu tercih etsin diye sofralar kuruyor; çay demliyor, tabak topluyor, eksik var mı diye bakıyorduk.

Biz mi?

Biz yaklaşık on gün boyunca ayaküstü su böreği yedik.

Doğru düzgün ne yediğimizi ne içtiğimizi fark etmedik. Zaten insan büyük bir acının içindeyken açlığını da yorgunluğunu da pek hissetmiyor. Beden bir şekilde ayakta kalıyor, akıl yapılması gerekenleri yapıyor. Kalp ise olanı çok daha sonra anlamaya başlıyor.

O günlerde cenaze evine neden kilolarca çay ve şeker getirildiğini de anlamıştım. Semaverler kuruluyor, çaylar demleniyor, bardaklar hiç boş kalmıyordu.

Başta bunu da dert etmedik.

“Babamızın hayrıdır.” dedik.

Gelen yesin, içsin. Babamız için bir Fatiha okusun. Acımızın içinde hizmet etmeyi bile onun ardından yapılan bir iyilik saydık.

Ta ki çay bardağını beğenmeyenleri görene kadar.

“Ben açık içiyorum.”

“Biraz daha dem koyar mısınız?”

“Limon var mı?”

İşte insan o zaman ister istemez düşünüyor:

Burası bir cenaze evi mi, çay bahçesi mi?

Belki söyleyen kişi kötü niyetli değil. Belki alışkanlıkla söylüyor. Belki karşısındaki insanın o anda ne yaşadığını düşünemiyor. Mesele zaten bir bardak çay, bir dilim börek ya da bir parça limon değil.

Mesele, yas tutması gereken insanı hizmet eden insana dönüştürmemiz.

Bir de cenaze evine neden geldiğimizi unutuyoruz bazen.

Başsağlığı dilemek, acıyı paylaşmak, geride kalanların yanında olmak için geldiğimiz bir ev, birkaç saat sonra adeta bir altın günü ortamına dönüşebiliyor. Bir köşede gündelik hayatın dedikoduları, başka bir köşede kimin ne yaptığı, kimin nereye gittiği, çocukların okulu, düğünler, alışverişler, evler, arabalar…

Sohbet koyulaştıkça sesler yükseliyor, araya kahkahalar bile karışabiliyor.

Ve belki hemen yan odada bir insan, birkaç saat önce toprağa verdiği annesinin, babasının, eşinin ya da kardeşinin artık olmadığını anlamaya çalışıyor.

Elbette cenaze evinde herkes saatlerce susmak, başını önüne eğmek zorunda değil. Acıyı paylaşmanın tek bir biçimi de yok. Fakat insan bulunduğu yerin neden orası olduğunu unutmamalı.

Çünkü cenaze evi bir sosyalleşme mekânı değildir.

Uzun zamandır görmediğimiz insanlarla karşılaşmış olabiliriz ama orası hasret giderme, dedikodu yapma, gündelik meseleleri uzun uzun konuşma yeri de değildir.

Bazen yas sahibinin yanında sessizce oturmak, söyleyecek onlarca cümleden daha değerlidir.

Çünkü oraya sohbet etmeye değil, bir acıya ortak olmaya geldik.

Üstelik bütün bunları öylesine normalleştirmişiz ki cenaze sahibinin önümüze çay koymasını, sofrayı hazırlamasını, geleni gideni ağırlamasını neredeyse doğal kabul ediyoruz.

Oysa belki o insanın o anda tek ihtiyacı bir köşeye oturmak.

Susmak.

Ağlamak.

Kaybettiği insanın artık gerçekten olmadığını anlamaya çalışmak.

Bugün yine ailemizden bir büyüğümüzün cenazesindeyiz ve yıllar önce hissettiğim şeyleri yeniden hissediyorum. Elbette cenaze bizim. Elbette orada olacağız. Günlerce orada bulunacağız. Ben de bayılmayacak kadar yemeyi, ayakta kalacak kadar kendime bakmayı yeterli görüyorum.

Ama çay?

Bana göre çay keyif işidir.

O yüzden böyle zamanlarda çay içmek bile istemiyorum. Çünkü normal zamanda dahi bir başkasına gereksiz yere yük olmamaya dikkat etmemiz gerektiğine inanıyorum. Cenaze evinde ise buna iki kat dikkat etmeliyiz.

Oraya ağırlanmaya değil, yük almaya gitmeliyiz.

“Çay var mı?” diye sormak yerine, “Çayı ben koyayım mı?” diyebilmeliyiz.

“Yemek ne var?” diye bakmak yerine, “Siz bir şey yediniz mi?” diye sormalıyız.

Çünkü ölümün her türlüsü acı.

Uzun süredir hasta olan bir insanın ölüm ihtimali, istemesek de zihnimizin bir köşesinde kendine yer buluyor. İnsan bunu kendisine bile itiraf etmek istemiyor belki. Bir yanımız son ana kadar umut ediyor, bir yanımız ise yaklaşan vedaya sessizce hazırlanıyor.

Fakat ani ölüm bambaşka…

Dün konuştuğunuz, sesini duyduğunuz, belki yarına dair plan yaptığınız bir insanın bugün artık olmaması, aklın kolay kolay kabul edebileceği bir şey değil. Çünkü hazırlanacak zamanınız olmuyor. Söylenecek sözler yarım, yapılacak planlar masada, vedalar edilmemiş kalıyor.

İnsan bir yandan kaybettiği kişinin yokluğunu anlamaya çalışırken bir yandan da hayatın nasıl olup da bir anda kaldığı yerden devam edebildiğine şaşırıyor.

Ama ister uzun bir hastalığın sonunda gelsin ister hiç beklemediğimiz bir anda kapımızı çalsın, ölüm sonunda hepimizi aynı gerçekle karşı karşıya bırakıyor:

Hayat sandığımız kadar garanti değil.

Belki de bu yüzden ölüm, acının en yoğun olduğu anda insana hayatı da düşündürüyor.

Birini kaybederken yalnızca onun yokluğuyla yüzleşmiyoruz; kendi hayatımıza da dönüp bakıyoruz. Nasıl yaşadığımızı, kimleri kırdığımızı, neleri gereğinden fazla büyüttüğümüzü, hangi sevgileri söylemeyi ertelediğimizi düşünmeye başlıyoruz.

Ve ölüm, insana kısa bir süreliğine çok tuhaf bir berraklık veriyor.

Bir anda hayatın ne kadar ince bir çizgide olduğunu görüyoruz.

Kırgınlıklarımız küçülüyor.

Kavgalar anlamsızlaşıyor.

Peşinden koştuğumuz şeylerin çoğu önemini kaybediyor.

“Bunun için mi üzmüşüm kendimi?” diyoruz.

“Keşke arasaydım.”

“Keşke söyleseydim.”

“Keşke sarılsaydım.”

Ve eğer kaybettiğimiz insanın ardından içimizden büyük bir “keşke” yükselmiyorsa, bunun da kıymetini bilmek gerekiyor.

Çünkü bir insanı toprağa verirken vicdanımız rahatsa, sevgimizi zamanında göstermişsek, sözümüzü söylemişsek, sarılacağımız zaman sarılmışsak ne mutlu bize.

Sonra mezarlıkta kendi kendimize sözler veriyoruz.

“Kimseyi üzmeye değmez.”

“Hayat çok kısa.”

“Bundan sonra kırgınlıkları uzatmayacağım.”

“Sevdiklerimin kıymetini bileceğim.”

“Dünyalık şeyleri bu kadar büyütmeyeceğim.”

O an gerçekten inanıyoruz bunlara.

Çünkü önümüzde bir mezar var.

Toprağın altında az önce “vardı” dediğimiz bir insan yatıyor ve ölüm bize bütün çıplaklığıyla şunu söylüyor:

Bir gün sen de olmayacaksın.

Sonra mezarlıktan çıkıyoruz.

Bir gece geçiyor.

Telefonlar yeniden çalmaya, işler yeniden birikmeye, hayat yeniden kendi telaşını dayatmaya başlıyor.

İkinci gün küçük şeyleri büyütmeye başlıyoruz.

Üçüncü gün birine kızıyoruz.

Bir hafta sonra eski hesapları yeniden açıyoruz.

Kırıyoruz, kırılıyoruz, küslükleri uzatıyoruz. Dün mezarın başında anlamsız bulduğumuz şeyleri bugün yeniden hayatımızın merkezine koyuyoruz.

Ve anlıyorum ki bazen toprağa yalnızca sevdiğimiz insanı vermiyoruz.

Mezarlıkta aldığımızı sandığımız dersi de orada bırakıyoruz.

“Hayat kısa.” diyoruz ama uzun yaşayacakmışız gibi davranıyoruz.

“Kimseyi üzmeye değmez.” diyoruz ama ilk fırsatta yine birbirimizi üzüyoruz.

“Dünya malı dünyada kalır.” diyoruz, ertesi gün dünyalık meseleler için birbirimizin kalbini kırıyoruz.

Belki de ölümden almamız gereken ders, cenazenin olduğu gün söylediklerimiz değil; cenazeden döndükten sonra nasıl yaşadığımızdır.

Bir insanın ardından yapılabilecek en büyük hayır yalnızca dağıtılan yemek, demlenen çay ya da okunan dua değildir belki.

Geride kalanların birbirine daha merhametli davranmasıdır.

Cenaze sahibinin elinden çay bardağını almak, ona bir tabak daha uzatmak değil; “Sen otur, ben hallederim.” diyebilmektir.

Ve mezarlıktan çıkarken kendimize verdiğimiz sözleri ertesi sabah da hatırlayabilmektir.

Çünkü ölen toprağa giriyor.

Ama keşke onunla birlikte aldığımız dersler de toprağa girmese.