ESKİŞEHİR NASIL BÜYÜKŞEHİR OLDU, NELER DEĞİŞTİ?

Eskişehir ne zaman büyükşehir oldu? Eskişehir, 2 Eylül 1993 tarihinde çıkarılan 504 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile büyükşehir statüsüne kavuştu. Kararname 9 Eylül 1993 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Aynı kararname ile Antalya, Diyarbakır, Erzurum, İzmit (bugünkü Kocaeli), Mersin ve Samsun da büyükşehir oldu. Eskişehir büyükşehir olduğunda nüfusu kaçtı? 1993 yılına ait resmi nüfus sayımı bulunmamaktadır. Ancak resmi verilere göre: 1990 nüfusu: 641.057 2000 nüfusu: 706.009 Bu iki sayım arasındaki artış dikkate alındığında Eskişehir'in 1993 yılındaki nüfusunun yaklaşık 660 bin civarında olduğu tahmin edilmektedir. Yani Eskişehir, bugün konuşulan 750 bin nüfus şartının altında bir nüfusa sahipken büyükşehir olmuştur. Eskişehir'i büyükşehir yapan bir milletvekili teklifi miydi? Hayır. Eskişehir'in büyükşehir olması tek bir milletvekilinin verdiği kanun teklifiyle gerçekleşmedi. Bu karar doğrudan dönemin hükümeti tarafından alınmıştır. Süreç nasıl başladı? Önce TBMM, hükümete yetki verdi. 24 Haziran 1993 tarihinde çıkarılan 3911 Sayılı Kanun ile Bakanlar Kurulu'na bazı illeri büyükşehir yapabilmesi için KHK çıkarma yetkisi tanındı. Yani Meclis önce hükümete kapıyı açtı. Büyükşehir kararını kim aldı? Kararı dönemin Başbakanı Tansu Çiller başkanlığındaki 50. Hükümet aldı. Bakanlar Kurulu tarafından hazırlanan 504 Sayılı KHK imzalandı ve Eskişehir büyükşehir yapıldı. Bu nedenle karar bireysel değil, hükümet politikası olarak uygulanmıştır. Eskişehir büyükşehir olduğunda belediye başkanı kimdi? Kent büyükşehir ilan edildiğinde belediye başkanı Selami Vardar idi. 1989 seçimlerinde SHP'den seçilmişti. Büyükşehir ilanından sonra 1994 yerel seçimlerine kadar görev yaptı. Bu nedenle Eskişehir'in ilk büyükşehir belediye başkanı unvanını taşıyan isim Selami Vardar oldu. Büyükşehir statüsüyle yapılan ilk seçimi kim kazandı? 27 Mart 1994 yerel seçimlerini DYP'den Aydın Arat kazandı. Böylece Eskişehir'in ilk seçilen büyükşehir belediye başkanı oldu. Daha sonra kimler görev yaptı? Aydın Arat'ın vefatının ardından geçici olarak Orhan Soydaş görev yaptı. 1999 seçimlerinde ise Yılmaz Büyükerşen göreve geldi. Büyükerşen 1999'dan 2024'e kadar yaklaşık 25 yıl boyunca Eskişehir'i yönetti ve kentin dönüşümünde önemli rol oynadı. Büyükşehir Olunca Eskişehir Ne Kazandı? Büyükşehir olmanın Eskişehir'e en büyük faydası ne oldu? En büyük kazanım bütçe gücü oldu. Çünkü büyükşehir belediyeleri merkezi bütçeden daha fazla pay almaktadır. Daha fazla para; Yol yatırımı, Altyapı yatırımı, Toplu ulaşım, Park ve sosyal tesisler, gibi projelerin önünü açtı. Büyükşehir olunca belediye yapısı nasıl değişti? Eskişehir tek merkezden yönetilen bir belediye olmaktan çıktı. Yeni merkez ilçeler oluşturuldu: Odunpazarı Tepebaşı Böylece hizmetler paylaştırıldı. İlçe belediyeleri günlük hizmetleri yürütürken büyükşehir belediyesi stratejik projelere odaklandı. Altyapıda ne değişti? Büyükşehir modeli sayesinde su ve kanalizasyon hizmetleri daha güçlü bir yapıya kavuştu. Bu amaçla ESKİ (Eskişehir Su ve Kanalizasyon İdaresi) kuruldu. Su şebekeleri, kanalizasyon sistemleri ve altyapı yatırımları tek merkezden yönetilmeye başlandı. Ulaşımda ne değişti? Eskişehir'in en büyük dönüşümlerinden biri toplu taşımada yaşandı. Büyükşehir bütçesi sayesinde ESTRAM hayata geçirildi. Tramvay sistemi; Trafiği rahatlattı, Öğrencilerin ulaşımını kolaylaştırdı, Kent içi hareketliliği artırdı. Bugün Eskişehir denince akla gelen ilk hizmetlerden biri ESTRAM'dır. İmar ve şehircilikte ne değişti? Büyükşehir belediyesi üst ölçekli imar planları yapma yetkisi kazandı. Bu sayede: Plansız yapılaşma azaltıldı, Yeşil alanlar artırıldı, Yeni yaşam alanları oluşturuldu. Kent daha düzenli büyümeye başladı. Porsuk Çayı nasıl değişti? Bir dönem kirlilikle anılan Porsuk Çayı büyükşehir yatırımlarıyla yeniden düzenlendi. Çay temizlendi. Çevresi sosyal yaşam alanına dönüştürüldü. Bot ve gondol turları başladı. Porsuk, Eskişehir'in simgelerinden biri haline geldi. Parklar ve sosyal alanlar nasıl gelişti? Büyükşehir bütçesi sayesinde büyük ölçekli projeler gerçekleştirildi. Bunların en bilinenleri: Sazova Bilim Kültür ve Sanat Parkı Kentpark oldu. Bu yatırımlar Eskişehir'in yaşam kalitesini yükseltti. Kültür ve sanatta ne değişti? Büyükşehir belediyesi; Tiyatro, Konser, Sergi, Müze, gibi faaliyetlere daha fazla kaynak ayırabildi. Bu süreçte Eskişehir kültür-sanat alanında Türkiye'nin önde gelen şehirlerinden biri haline geldi. Turizme etkisi ne oldu? Şehir modern görünümü sayesinde iç turizmde önemli bir marka haline geldi. Öğrenci şehri kimliği güçlendi. Her yıl yüz binlerce ziyaretçi çekmeye başladı. Turizm gelirleri arttı. Eskişehir'in başarısının sırrı neydi? Sadece büyükşehir olmak yeterli değildi. Büyükşehir statüsü; Daha fazla bütçe, Daha fazla yetki, Daha güçlü kurumsal yapı, sağladı. Ancak bu imkanlar uzun vadeli projelerle birleşince Eskişehir bugün örnek gösterilen şehirlerden biri haline geldi. Bu örnek Afyonkarahisar için ne ifade ediyor? Eskişehir örneği gösteriyor ki büyükşehir olmak yalnızca bir ünvan değildir. Bu statü; Daha güçlü bütçe, Daha geniş yatırım kapasitesi, Daha etkili ulaşım ve altyapı planlaması, Daha kapsamlı şehircilik yetkileri, anlamına gelir. Eskişehir yaklaşık 660 bin nüfus civarındayken büyükşehir yapılabildiyse, bugün 750 binin üzerinde nüfusa sahip olan Afyonkarahisar için de büyükşehir tartışmasının neden gündeme geldiği daha iyi anlaşılmaktadır. Sonuç Eskişehir, 1993 yılında yaklaşık 660 bin nüfus seviyesindeyken hükümet kararıyla büyükşehir yapıldı. Büyükşehir statüsü kente daha fazla bütçe, daha geniş yetki ve güçlü bir kurumsal yapı kazandırdı. Sonraki yıllarda ulaşımdan altyapıya, şehircilikten turizme kadar birçok alanda yapılan yatırımlar Eskişehir'i Türkiye'nin en yaşanabilir kentlerinden biri haline getirdi. Bu nedenle Eskişehir örneği, büyükşehir statüsünün bir şehir için nasıl bir dönüşüm fırsatı yaratabileceğini gösteren en önemli örneklerden biri olarak değerlendirilmektedir.